Claire Pahaut schrijft 2250 vrouwen terug in de geschiedenis
26 juli 2025
Ruim tachtig jaar na de bevrijding van concentratiekamp Ravensbrück verschijnt een monumentaal werk over de 2250 Belgische vrouwen die er gevangen zaten. Historicus Claire Pahaut wijdde vijftien jaar aan hun verhaal. “Ze vroegen: ‘Spreek over ons.’”
Ravensbrück, het enige nazikamp specifiek voor vrouwen, ontving tussen 1939 en 1945 ruim 123.000 gevangenen. Onder hen 2250 Belgische vrouwen: verzetsstrijders, politieke gevangenen, Joodse gedeporteerden en collaborateurs. Voor Claire Pahaut, voormalig lerares geschiedenis en onderzoeker bij het Rijksarchief, werd hun nalatenschap een levensmissie. “De overlevenden noemden zich ‘de vergetenen van de geschiedenis’. Dit boek is hun antwoord,” zegt ze.
Van klaslokaal tot concentratiekamp
Claire Pahauts werk begon in 1995, toen ze met leerlingen getuigenissen van oorlogsvrijwilligers optekende. Een bezoek aan kamp Dora leidde tot het boek Dora, le camp du silence (1996). Later volgden projecten in Auschwitz en Ravensbrück. “Jongeren adopteerden zelfs een graf van een onbekende soldaat in Neuville-en-Condroz. Hun engagement raakte veteranen in de VS, die ons uitnodigden,” herinnert ze zich.
Na haar pensioen in 2008 startte Pahaut onder impuls van het Oorlogsslachtofferdienst een systematische inventaris. Ze bundelde bestaande lijsten, archieven en familiegetuigenissen tot een database. “Sommige vrouwen stierven tijdens dodenmarsen door een kogel in de nek. Anderen overleefden tyfus in Mauthausen, waar ze smeltwater van SS-barakken dronken.”
De vrouwelijke hel
Claire Pahaut benadrukt de genderdimensie: “Ravensbrück werd door mannelijke SS’ers geleid. Vrouwelijke bewakers waren vaak criminelen.” Haar boek belicht specifieke gruwelen: zwangere gevangenen wiens baby’s werden vermoord, gedwongen abortussen en medische experimenten. “Germaine Tillion, een etnoloog in het kamp, documenteerde dit al in 1973. Toch bleef het taboe.”
Een tekening van overlevende Suzanne Emmer-Besniée (1885-1973) toont vrouwen die zware walsen over wegen trekken – een van de vele unieke bronnen in het boek.
Levende herinnering
Ces Dames de Ravensbrück (347 p.) is geen academische studie, maar een toegankelijk eerbetoon. “Ik wil dat scholieren het lezen,” zegt Claire Pahaut. De impact blijkt uit persoonlijke verhalen: “Een man vond per toeval zijn grootmoeders fiche in mijn boek, op een keukentafel. Hij kende haar verleden niet.”
Hoewel de laatste overlevenden, zoals Franse verzetsvrouw Odile de Vasselot (†103), recent overleden, hoopt Pahaut op nieuwe vondsten: “Veel documenten liggen bij families. Dit werk is een oproep om ze te delen.”
Waarom dit boek blijft hangen
Een kleinzoon ontdekt via een keukentafelgesprek het verzetsverleden van zijn grootmoeder – een van de 2250 vrouwen die Ravensbrück overleefden. Claire Pahauts lijst is meer dan data; het is een tegengif voor vergetelheid.
Bronnen:
- Interview met Claire Pahaut in Témoigner. Entre histoire et mémoire (nr. 140, april 2025)
- Artikelen in La Libre Belgique (28 april 2025)
- Boek: *Ces Dames de Ravensbrück 1939-1945* (Rijksarchief, 2024)
Andy Vermaut +32499357495
