De onverwoestbare stem van Balochistan breekt de stilte in Den Haag

De statige Commissarissenzaal van het Nutshuis, in het hart van Den Haag, ademde op 11 augustus 2025 de ernst van een dossier dat te lang onder de radar is gebleven. Onder de titel The Case of Balochistan: Self-Determination and International Silence bracht de Baloch National Movement (BNM) stemmen samen die doorgaans in de marge worden geduwd. De bijeenkomst droeg het stempel van internationale geloofwaardigheid: ze werd gesteund door Global Human Rights Defence, een mensenrechtenorganisatie met VN-ECOSOC-status. Jamal Baloch en Zohra Baloch modereerden strak en empathisch, hielden het ritme van de dag vast en gaven ruimte aan getuigenissen die de geschiedenis naar het heden trokken.

Het was Waheed Baloch, vicevoorzitter van BNM Nederland, die de zaal meteen bij de kern bracht. Hij noemde Den Haag “de stad van vrede en recht”, precies de plek waar het verhaal van Balochistan hoort. De datum was beladen: 11 augustus herinnert aan 1947, toen het Khanate van Kalat zijn onafhankelijkheid uitriep, kort na de Britse dekolonisatie. De euforie was van korte duur; in maart 1948 werd het gebied met militair machtsvertoon ingelijfd. Vanaf dat moment liep een breuklijn dwars door het land, die zich tot vandaag toont in opstanden en tegenopstanden. Waheed verwees naar die lange lijn van verzet en verbond ze met het alledaagse. Gas uit Sui voedt al decennia de Pakistaanse economie, zei hij, terwijl dorpen in Dera Bugti op hout koken. Koper en goud verlaten Saindak zonder dat de regio noemenswaardig opknapt. Vissers in Gwadar stuiten op militaire zones die het water van hun vaders tot verboden terrein maken. En terwijl de grondstoffen vertrekken, verdwijnen talen uit het klaslokaal: Balochi en Brahui zijn uit het publieke onderwijs weggesneden, een stille amputatie van identiteit. Hij maakte het persoonlijk door de naam te noemen die hem al jaren vergezelt: Zakir Majeed, zijn broer, sinds 2009 verdwenen.

De jonge Muhamad Muheem nam over. Hij hoefde de geschiedenis niet te herhalen; zijn aanwezigheid was het bewijs van haar impact. Hij sprak over het Frontier Corps dat jongeren intimideert en opraapt, over het gevoel dat spreken gevaarlijk is en zwijgen onverdraaglijk. “Wij dragen de last van het heden én de hoop voor de toekomst,” zei hij. “Laat ons niet alleen staan.” De zin bleef hangen, omdat hij niet vroeg om medelijden maar om bondgenootschap.

Waar Muheem de emotie van vandaag bracht, verbreedde Zhaly Walli van de Pashtun Tahafuz Movement (PTM) het perspectief. Haar betoog was geen uitweiding, maar een spiegel: wat de Baloch meemaken, zei ze, slaat ook in de Pashtun-regio in. Ze sprak over doodseskaders die niet officieel bestaan maar wel opereren, over namen binnen het veiligheidsapparaat die circuleren in dossiers, over methodes die zo berekend zijn dat slachtoffers soms pas dagen later sterven en verantwoordelijkheid daardoor vervluchtigt. Ze wees op de systematische framing van vreedzaam verzet als extremisme, een sjabloon dat zowel op Baloch als op “Pashtoenen” wordt gelegd om disproportioneel geweld te legitimeren. Ze verwees naar de ontzegging van onderwijs in de moedertaal, een vernedering die je niet op een foto ziet maar die generaties beschadigt. “Onze vijand is dezelfde,” besloot ze. “Onze strijd is dezelfde. Onze overwinning zal dezelfde zijn.” In de zaal klonk geen applaus uit beleefdheid maar uit herkenning.

Daarna zette Faheem Baloch, buitenlandsecretaris van de BNM, de klok verder terug. Hij beschreef hoe in de negentiende eeuw de Britse inmenging de tribale, maar in wezen deliberatieve besluitvorming uitholde door erfopvolging te installeren waar voorheen competentie en consensus golden. De korte interlude van 1947, toen Kalat formeel buiten het nieuwe Pakistan stond, eindigde met de inval van 1948 en luidde een cyclus in: opstand, onderdrukking, korte ademruimte, nieuwe opstand. Hij noemde de jaren zestig en zeventig, toen guerrillaleiders als Sher Mohammad Marri symbool werden voor verzet; hij verwees naar Nawab Nauroz Khan, die de prijs betaalde voor zijn opstand; en hij sprak over 1973–1977, toen een regering in Balochistan werd ontbonden en een grootschalige militaire campagne volgde die families uiteenrukte en gemeenschappen ontwortelde. Het was geen droge geschiedenisles: Faheem verwees naar concrete levens. Marang Baloch die luidop spreekt over de staat van justitie. Khan Muhammad Baloch, die door de rechtbank werd opgevraagd en kort daarna dood werd teruggevonden. Ali Wazir, volksvertegenwoordiger die vrede eist en daarvoor de cel ziet. En Dr. Naseem Baloch zelf, tweemaal ontvoerd nog vóór hij voorzitter werd. De rode draad was telkens dezelfde: een rechtsorde die op papier bestaat en in de praktijk wankelt.

Toen ik (Andy Vermaut) zelf het woord nam, koos ik voor het ritme van een wereld die er lang over doet om het conflict te begrijpen, omdat sommige waarheden pas doordringen wanneer je ze laag voor laag uitspreekt. “No power can silence the voice of justice.” Ik liep de tijdlijn af, niet om cijfers te stapelen maar om gezichten op te roepen. Prins Abdul Karim die in 1948 de bergen intrekt omdat de belofte van zelfbeschikking wordt gebroken. De grote opstand 1973–1977, toen tienduizenden soldaten werden ingezet en dorpen vluchtten. De moord op Nawab Akbar Khan Bugti in 2006, die een generatie deed beseffen dat dialoog zonder waarborgen een val kan zijn. De Tootak-massagraven bij Khuzdar in 2014, waar de aarde verhalen teruggaf die men begraven wilde houden. Dr. Deen Muhammad die in 2009 uit een ziekenhuis verdwijnt, en Sami Baloch die in 2021 meer dan duizend kilometer stapt om één vraag te stellen: waar is mijn vader? Het zijn moeders die de deur open laten, vaders die met blote handen graven, kinderen die niet naar bed worden gedragen maar naar een foto. De herhaling was geen stijlfiguur. Ze was een weergave van de werkelijkheid.

Gedwongen verdwijningen zijn onrechtmatig

Het juridische kompas kwam van Charlotte Zehrer, spreker namens Global Human Rights Defence. Ze legde uit dat Pakistan verdragsrechtelijk gebonden is: het IVBPR waarborgt het recht op leven, vrijheid en een eerlijk proces; het CAT verbiedt foltering; het CEDAW verplicht tot bescherming van vrouwen tegen geweld en discriminatie. Gedwongen verdwijningen zijn in dat kader niet alleen onrechtmatig, maar kunnen—wanneer wijdverspreid of systematisch—onder het regime van misdaden tegen de menselijkheid vallen. Ze schetste geen luchtkastelen maar een routekaart: dossiers naar de Working Group on Enforced or Involuntary Disappearances, thematische Speciale Rapporteurs mobiliseren, materiaal aanleveren voor de Universal Periodic Review. Elke zaak is een steen, zei ze, in een muur van verantwoording die traag maar onvermijdelijk groeit. Dat ze de VN-ECOSOC-status van haar organisatie expliciet noemde, was geen vlagvertoon maar een signaal: de kanalen bestaan, gebruik ze.

“Je kunt onze lichamen doden,” besloot hij, “maar niet onze dromen.

De slotverklaring was voor Dr. Naseem Baloch, voorzitter van de BNM. Hij maakte het onderscheid dat tot dan impliciet in de lucht hing: de BNM vraagt geen plek in een raamwerk dat de bezetting legitimeert, maar vrijheid van Pakistan. Hij noemde de beweging “de levende voortzetting van het verzet sinds 1948” en riep zijn achterban op hun plek te kiezen: de jongeren als toekomstige leiders, de schrijvers met de pen als wapen, de organisatoren als wevers van gemeenschap. Aan de internationale gemeenschap vroeg hij om woorden in daden om te zetten: erkenning van de misdaden, steun aan het recht op zelfbeschikking, en druk die voelbaar is. “Je kunt onze lichamen doden,” besloot hij, “maar niet onze dromen. En die droom heet een vrij, soeverein, verenigd Balochistan.”

In Den Haag, stad van recht, vindt een volk zonder staat zijn podium

Op de affiche prijkte ook de naam Thierry Valle, een notoir mensenrechtenverdediger. Hij was aanwezig in het programma maar kon door een acute leefsituatie die onmiddellijke aandacht vergde niet spreken. Die mededeling, sober gebracht, riep geen vragen op maar bevestigde dat zelfs bij wie Balochistan van ver volgt, het leven intussen gewoon doorgaat. Het is nog eens het bewijs dat engagement alleen geen stilstaand water is.

Manel Msalmi steunt het Baloch-volk vanop afstand

Hoewel zij niet aanwezig was tijdens de conferentie in de statige commissarissenzaal van het Nutshuis in Den Haag, liet Manel Msalmi, vertegenwoordiger van de Europese Associatie voor de verdediging van minderheden, voorafgaand aan het evenement weten dat zij het Baloch-volk moreel steunt.

Manel Msalmi staat al jaren bekend als een voorvechtster van mensenrechten en de bescherming van etnische en religieuze minderheden. Vanuit haar rol binnen de Europese Associatie benadrukt zij regelmatig dat de situatie in Balochistan deel uitmaakt van een wereldwijd patroon van onderdrukking van kwetsbare bevolkingsgroepen. Volgens haar kan het negeren van dergelijke schendingen de geloofwaardigheid van internationale instellingen ondermijnen.

Als Den Haag de wereldhoofdstad van het recht wil zijn, dan hoort Balochistan er niet alleen een zaal te krijgen, maar ook gehoor.

Wat in de Commissarissenzaal van het Nutshuis gebeurde, was een montage van geschiedenis en actualiteit, van cijfers en namen, van recht en onrecht, gefaciliteerd door een organisatie met een plaats binnen het VN-ecosysteem en gedragen door moderators van BNM die de toon van ernst en menselijkheid bewaakten. Er werd niet gevraagd om medelijden, maar om consistentie: als Den Haag de wereldhoofdstad van het recht wil zijn, dan hoort Balochistan er niet alleen een zaal te krijgen, maar ook gehoor. De stemmen die hier klonken, bewezen hoe moeilijk het is om een volk het zwijgen op te leggen wanneer het recht aan zijn kant staat. Geen macht, zo bleek, kan de stem van gerechtigheid doen zwijgen.

Andy Vermaut +32499357495