Paulo Casaca vraagt in Europees Parlement om volwaardige EU-steun voor vredesinitiatief rond Soedan

9 december 2025

Europese rol in Soedan centraal tijdens toespraak in Brussel

Op dinsdag 9 december 2025, tijdens een bijeenkomst in het Europees Parlement in Brussel, riep Paulo Casaca de Europese Unie op om een duidelijke koers te kiezen in het dossier Soedan. Hij vindt dat Europa zich niet kan beperken tot bezorgde verklaringen, maar actief moet aansluiten bij de diplomatieke inspanningen van de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten, die samen als Quad optreden. Volgens hem is steun voor een nieuw burgerlijk politiek proces in Soedan nodig om de neerwaartse spiraal van geweld en instorting van staatsstructuren te doorbreken.

Casaca baseerde zijn oproep op een uitgebreide analyse van de gebeurtenissen sinds de militaire staatsgreep van 25 oktober 2021, de uitbraak van de burgeroorlog op 15 april 2023 en de manier waarop internationale mechanismen stap voor stap zijn afgebouwd. Hij schetste een beeld van een land waar de aandacht slinkt terwijl het aantal slachtoffers blijft stijgen, en waar internationale structuren die ooit bescherming moesten bieden, grotendeels zijn weggevallen.

Een langdurige crisis met zware menselijke gevolgen

In zijn uiteenzetting herinnerde Casaca eraan hoe de staatsgreep van 25 oktober 2021 de overgang naar een burgerregering abrupt heeft stopgezet. Wat begon als een machtsgreep door het leger, is volgens hem uitgegroeid tot een openlijke strijd tussen militaire machtsblokken, met directe gevolgen voor miljoenen inwoners.

Hij verwees naar de schattingen waaruit blijkt dat inmiddels ruim 150.000 mensen zijn omgekomen en dat ongeveer 12 miljoen inwoners op de vlucht zijn geslagen binnen of buiten Soedan. Dat maakt de situatie tot een van de zwaarste humanitaire crises van de afgelopen jaren, terwijl de internationale aandacht vooral naar andere conflicten is verschoven.

Een gespecialiseerd tijdsoverzicht van de ontwikkelingen rond Soedan bij de Verenigde Naties is volgens Casaca niet langer publiek raadpleegbaar, net op het moment dat de escalatie in het land de scherpste vormen aannam. Voor hem is dat een teken dat niet alleen ter plaatse, maar ook in de internationale besluitvorming, een vorm van wegkijken is ontstaan.

Sancties tegen Darfur onder druk

Casaca ging vervolgens in op de geschiedenis van de sancties rond Darfur. De gezamenlijke missie van de Afrikaanse Unie en de Verenigde Naties in Darfur (UNAMID) liep op 31 december 2020 af en werd vervangen door de politieke VN-missie UNITAMS, die vanaf januari 2021 actief was in heel Soedan. Deze nieuwe missie moest de overgang naar een civiel bestuur ondersteunen en toezicht houden op de situatie in het land.

Op 25 januari 2023 liet het Internationaal Strafhof de VN-Veiligheidsraad weten dat de Soedanese autoriteiten niet voldeden aan hun verplichtingen op het vlak van samenwerking. Onder meer de toegang tot documenten en getuigen werd ernstig ingeperkt. Slechts twee dagen later stuurde de militaire leiding van Soedan een brief naar de voorzitter van de Veiligheidsraad met de eis om de sancties tegen Darfur onmiddellijk op te heffen, zonder voorwaarden of concrete toetsingspunten. In die brief stelde de leiding dat de voorgestelde criteria onrealistisch zouden zijn en in de praktijk gebruikt konden worden om de sancties eindeloos te laten voortduren om puur politieke redenen.

Begin februari volgden bijkomende brieven van Qatar, dat sprak namens de Arabische staten bij de Verenigde Naties, en later ook van Pakistan in zijn hoedanigheid als voorzitter van de Organisatie voor Islamitische Samenwerking, en van Egypte namens de Afrikaanse landen. Zij stelden dat de sancties de stabilisatie van Soedan in de weg zouden staan en de regering hinderen bij het heropbouwen van veiligheidsdiensten en politie.

Casaca wees erop dat de internationale gemeenschap niet is ingegaan op de vraag om de sancties voor Darfur af te schaffen. De formele structuur rond de sancties bleef behouden, maar op het terrein is de situatie volgens hem verder verslechterd. Geweld tegen burgers, plundering, seksueel geweld en aanvallen op vluchtelingen en intern ontheemden blijven gemeld worden, terwijl de instrumenten om daartegen op te treden steeds zwakker zijn geworden.

Krimpende internationale aanwezigheid in Soedan

Een belangrijk deel van Casaca’s analyse ging over de zogenoemde trilaterale structuur, waarin de VN-missie UNITAMS samenwerkte met de Afrikaanse Unie en de regionale organisatie IGAD. Die drie actoren vormden de kern van het internationale toezicht en overleg over de situatie in Soedan.

De Afrikaanse Unie schorste Soedan na de staatsgreep, zoals gebruikelijk is bij ongrondwettelijke machtswissels, maar bleef wel zoeken naar wegen om terug te keren naar een civiele overgang. Tegelijk werd het draagvlak voor internationale aanwezigheid langzaam uitgehold.

Met resolutie 2715 van 1 december 2023 besliste de VN-Veiligheidsraad om de missie UNITAMS te beëindigen, met ingang van 29 februari 2024. Veertien lidstaten stemden voor, Rusland onthield zich. De Soedanese vertegenwoordiger Daffa-Alla Osman bedankte de Veiligheidsraad voor het inwilligen van het verzoek van zijn regering om de missie te beëindigen. De Russische diplomate Anna M. Evstigneeva stelde dat UNITAMS de relatie tussen Soedan en de Verenigde Naties eerder had bemoeilijkt en zich volgens haar te sterk had gericht op één politieke stroming.

Andere leden van de Veiligheidsraad schetsten een heel ander beeld. De Britse diplomaat James Kariuki liet verstaan dat zijn land de sluiting van de missie niet als eerste keuze zag. De Amerikaanse vertegenwoordiger Robert A. Wood waarschuwde dat het wegvallen van een internationale aanwezigheid daders van gruweldaden kan aanmoedigen en het risico op overslag van het conflict in de regio vergroot. De Zwitserse diplomaat Adrian Dominik Hauri herinnerde aan de miljoenen ontheemden, de afhankelijkheid van humanitaire hulp en de waarschuwingen voor mogelijke massale wreedheden in een context van vrijwel volledige straffeloosheid.

Casaca wees erop dat de Soedanese militaire leiding de speciale VN-gezant Volker Perthes al eerder persona non grata had verklaard en stap voor stap de samenwerking met de VN had uitgehold. Kort nadat UNITAMS definitief werd beëindigd, kondigde de Soedanese leiding aan ook niet langer deel te nemen aan de gesprekken binnen IGAD. Daarbij werd opnieuw verwezen naar vermeende partijdigheid van betrokken bemiddelaars. Volgens Casaca hebben de machthebbers in Soedan, gesteund door bondgenoten, zo doelbewust de structuren afgebroken die juist moesten toezien op de mensenrechtensituatie en de overgang naar een civiele macht.

Het Jeddah-traject en de Quad als diplomatiek kader

In het verdere verloop van zijn betoog ging Casaca in op het diplomatieke Jeddah-traject. In mei 2023 werd in Jeddah een akkoord gesloten tussen de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië, Soedan en vertegenwoordigers van de strijdende kampen in het leger. Dat akkoord moest een wapenstilstand van één week mogelijk maken en ruimte scheppen voor humanitaire hulp, met verlenging als het zou standhouden. In de praktijk laaiden de gevechten snel weer op en kreeg de afspraak eerder het karakter van een kort intermezzo dan van een duurzaam keerpunt.

Toch stopte het daar niet. De betrokken staten gebruikten het Jeddah-kader nadien als ontmoetingsplek om verder te zoeken naar afspraken over veiligheid, toegang voor hulporganisaties en een politieke dialoog. Op 12 september 2025 publiceerden de Verenigde Staten, Saoedi-Arabië, Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten een gezamenlijke verklaring over het herstellen van vrede en veiligheid in Soedan. In die tekst presenteerden zij zich expliciet als Quad, een overlegformat dat sindsdien een centrale rol speelt in de internationale strategie rond Soedan.

Volgens de Quad-verklaring willen de vier staten inspanningen leveren voor een onderhandelde regeling waarbij zowel de Soedanese strijdkrachten, andere gewapende actoren als burgerlijke politieke krachten betrokken zijn. Ze spreken zich uit voor betere bescherming van burgers en civiele infrastructuur, respect voor het humanitair recht en een aanzienlijke versterking van humanitaire hulp. Ook de veiligheid in de bredere regio rond de Rode Zee en de strijd tegen grensoverschrijdende dreigingen door gewapende groepen worden in de verklaring genoemd. Daarnaast stellen de Quad-landen dat zij de werking van actoren die voordeel halen uit het voortduren van het conflict, zo klein mogelijk willen maken.

Casaca ziet in dit geheel van afspraken een vrij zeldzaam voorbeeld van eensgezinde en inhoudelijk onderbouwde diplomatie. In zijn ogen is het Jeddah-traject, gedragen door de Quad, op dit moment het enige georganiseerde kader dat nog enig uitzicht biedt op een politieke uitweg voor Soedan.

Wat Paulo Casaca van de Europese Unie vraagt

Tegen deze achtergrond vraagt Casaca de Europese Unie om niet langer aan de zijlijn te blijven staan. Hij pleit ervoor dat de EU zich publiek uitspreekt ter ondersteuning van het Quad-kader en actief mee aanschuift bij de zoektocht naar een duurzaam staakt-het-vuren en een civiele politieke overgang.

Concreet denkt hij aan een duidelijk politiek signaal vanuit Brussel dat de Europese instellingen en de lidstaten bereid zijn om samen te werken met de Quad-partners aan een overgangsplan waarin mensenrechten, verantwoording voor misdaden en humanitaire toegang centraal staan. Daarnaast vraagt hij gerichte diplomatieke druk op de militaire leiders in Soedan en op hun buitenlandse steunpilaren, onder meer via voorwaarden bij samenwerking en doelgerichte sancties.

Casaca wijst ook op de nood aan een hernieuwde vorm van internationale monitoring. Een nieuwe missie hoeft volgens hem niet noodzakelijk dezelfde vorm te hebben als UNAMID of UNITAMS, maar er is wel behoefte aan een structuur die ernstige schendingen van het humanitair recht documenteert en een minimum aan bescherming kan bieden aan burgers en hulpverleners.

Tot slot benadrukt hij dat het Soedan-dossier niet losstaat van bredere Europese belangen. Instabiliteit in Soedan heeft gevolgen voor buurlanden, voor migratiebewegingen en voor scheepvaart en handel in de Rode Zee. Voor hem is het een toets voor de geloofwaardigheid van het Europese buitenlands beleid: ofwel kiest de EU voor een rol als actieve speler naast de Quad, ofwel kijkt zij toe terwijl de crisis verder verdiept.

Bronnen:
Bericht Paulo Casaca
Paulo Publication
E-mailcommunicatie Paulo Casaca – Europees Parlement

Andy Vermaut +32499357495 (Als je een probleem hebt met de inhoud van een artikel, kan je me altijd mailen op info@indegazette.be – best zo weinig mogelijk mensen in cc zetten, want anders komt dit in de spamfilter terecht. Voor elk artikel geldt een recht op antwoord van betrokkenen tot 3 maanden na publicatie van het artikel)