Rabbijn Menachem Margolin: als er niets verandert, zullen veel Joden Europa verlaten

Donderdag 6 november 2025

Organisatie en logistiek

Maandag en dinsdag 3 en 4 november 2025 verliepen strak gepland in Krakau en Auschwitz-Oświęcim. Het symposium startte om 14.00 uur in zaal Krakow 1 en om 18.30 uur was er een persmoment met voormalig Brits premier Boris Johnson. In de aanloop gaf Yossi Lempcowiz via een gezamenlijke werkchat door dat Patrice Couchard, directeur bij NMBS/SNCB, beschikbaar was om te spreken over de rol van de spoorwegen tijdens de deportaties en over het huidige educatieve werk rond die geschiedenis. Hij meldde ook dat de Belgische minister van Mobiliteit Jean-Luc Crucke tijdens het diner het woord zou nemen en dat de Belgische eerste minister via video zou tussenkomen. Aan Britse zijde werden de aanwezige parlementsleden aangekondigd: Michael Payne, Paul Kohler en Jackson Carlaw. Na de bijdrage van Rossignol werd een tussenkomst van het Britse parlementslid Tim Roca ingepland.

Openingsboodschap van Menachem Margolin

Rabbijn Menachem Margolin opende de conferentie met een scherp geformuleerde vaststelling dat de situatie van Joden in Europa vandaag als een mislukking moet worden benoemd. Hij legde uit waarom dit zo is en kondigde aan dat de bijeenkomst bedoeld was om antwoorden en oplossingen te vinden. Volgens hem is het opnieuw vermoorden van Joden omdat ze Joods zijn een mislukking. Evenzeer is het een mislukking wanneer veiligheid in de straten niet gewaarborgd is voor wie zichtbaar Joods is, en wanneer synagogen en gebouwen achter hekken en met gewapende bewaking moeten functioneren. Hij zei dat hij, in plaats van enkel te spreken over het belang van herinnering aan vroegere gevaren, genoodzaakt is te spreken over de huidige dreiging die Joden treft, en dat de aandacht moet gaan naar voorwaarden voor een vrije en toekomstgerichte ontwikkeling van Joods leven.

Britse en Belgische stemmen

Boris Johnson nam nadien uitgebreid stelling. Hij stelde dat politieke besluitvormers fout liepen door een valse morele gelijkstelling te maken tussen Israël en Hamas. Hij herinnerde eraan dat onder zijn bestuur buitenlandse conflicten niet werden toegestaan om het straatbeeld te bepalen. Volgens Johnson helpt de erkenning van een Palestijnse staat, zoals die te vroeg is geformuleerd, niet bij het oplossen van het conflict; hij noemde dit een vorm van deugdvertoon zonder effect. Hij riep op tot morele helderheid over de feiten, de bedreigingen waarmee Israël wordt geconfronteerd en de terugkeer van antisemitisme. Johnson zei dat velen geschokt zijn door die terugkeer, maar dat het fenomeen nooit weg is geweest. Hij prees de bijdrage van Joodse burgers en benadrukte dat zij zich veilig moeten kunnen voelen. Met duidelijke bevoegdheden voor politie – bijvoorbeeld controlebevoegdheden op straat – en een duidelijk signaal dat haat tegen Joden of eender wie niet wordt getolereerd, volgt volgens hem ook het optreden. Hij vond dat politici dit moeten erkennen om verdere verspreiding te stoppen.

Rabbijn Margolin voegde daaraan toe dat, als er niets verandert, veel Joden Europa zullen verlaten, in het bijzonder zij die zichtbaar Joods zijn; dat zou volgens hem een verlies zijn voor Europa. Rabbijn Walker stelde dat hij nooit had gedacht dat het soort incident dat zijn synagoge trof mogelijk was; hij pleitte ervoor om haat bij de bron aan te pakken en de oorzaak uit te roeien. Vanuit België klonk het dat bescherming geloofwaardig moet zijn buiten de schijnwerpers, met opvolging in onderwijs, lokale besturen en rechtshandhaving.

NMBS/SNCB en verantwoordelijkheid

Patrice Couchard lichtte toe dat de NMBS/SNCB haar historische rol tijdens de Tweede Wereldoorlog onder ogen ziet en vandaag inzet op educatie en interne vorming. In de marge verduidelijkte de organisatie dat SNCB de nationale spoorwegmaatschappij van België is. Deze bijdrage kaderde in bredere gesprekken over hoe instellingen met beladen verleden vandaag verantwoordelijkheid opnemen.

antisemitisme in Europa in 2025.

De plechtigheden in Auschwitz-Birkenau bleven niet in de besloten kring. Er kwam een videoregistratie beschikbaar, waardoor ook wie niet ter plaatse was de sobere ritus en de namen kon volgen. In dezelfde periode ontstond in het Verenigd Koninkrijk extra nieuws over bedreigingen aan een rabbi in Manchester in de aanloop naar een aanval op een synagoge, en verschenen opiniestukken en posts op X en Instagram. Die stroom berichtgeving gaf extra gewicht aan de vraag om maatregelen die in Krakau werden besproken snel in beleid om te zetten.

Van panel naar opvolging

De panels gingen in op preventie, betere meting van incidenten en consequente vervolging. Uit de sessies kwam de verwachting naar voren dat landen resultaten publiek maken, met zichtbare stappen aan de schoolpoort, in stadsbesturen en in politiediensten. De boodschap bij elk slotwoord was identiek: elke toespraak draagt een opdracht, en opvolging is een deel van die opdracht.